امیر نیکرو ۱۸ مرداد ۱۴۰۵ | ۱۰:۵۲ زمان مورد نیاز برای مطالعه: ۹ دقیقه 
بارش شهابی برساوشی که تابستان هر سال تکرار میشود، شاید از آشناترین پدیدههای نجومی باشد که با شهابهای سریع، درخشان و گاهی آتشین آسمان تاریک را روشن میکند. امسال در تابستان 1405 (2026 میلادی) شرایط بسیار مناسبی برای تماشای این پدیدهی نجومی فراهم شده است و در نبود نور ماه فرصتی عالی برای دیدن شهابهای کمنور وجود دارد.
بارش برساوشی امسال از اواخر تیر (اواسط جولای) آغاز شده است و تا اوایل شهریور (اواخر آگوست) ادامه دارد، اما فعالیت آن در روزهای نزدیک به نیمهی آگوست به بیشترین مقدار خود میرسد. بهترین فرصت برای تماشای آن، نیمهشب تا پیش از طلوع خورشید در شب 21 به 22 مرداد (12 به 13 آگوست) است. در شرایط ایدئال و زیر یک آسمان تاریک، امکان مشاهدهی دهها و طبق برخی منابع بیش از 100 شهاب در هر ساعت وجود دارد.
بارش شهابی برساوشی چیست؟
منشأ بارش شهابی برساوشی
زمان بارش شهابی برساوشی 1405
تعداد شهاب قابل مشاهده در بارش امسال
ویژگی شاخص بارش شهابی برساوشی 1405
به کدام قسمت آسمان نگاه کنیم؟
بهترین مکان تماشای بارش شهابی برساوشی
عکاسی از بارش شهابی برساوشی 1405
دیگر رویدادهای نجومی همزمان با بارش برساوشی 1405
آنچه از بارش شهابی برساوشی 1405 انتظار داریم
بارش شهابی برساوشی چیست؟
بارش شهابی با نام واضحش، شاید نیازی به توضیح نداشته باشد و روشن است که به هجوم انبوهی از شهابها به آسمان زمین در یک زمان کوتاه گفته میشود. در میان بارشهای شهابی تکرارشونده بارش برساوشی که کانون آن در صورت فلکی برساوش قرار دارد، از مهمترین رویدادهاست.
اگر مسیر شهابهای برساوشی را در آسمان به سمت عقب دنبال کنیم، بهنظر میرسد که همهی آنها از نقطهای در نزدیکی صورت فلکی برساوش (Perseus) خارج میشوند. این نقطه را کانون بارش (Radiant) مینامند. به همین دلیل، این بارش برساوشی نام گرفته است.
کانون بارش شهابی برساوشی
Credit: Guy Ottewell
اما یک نکتهی مهم این است که ستارههای صورت فلکی برساوش منشأ واقعی شهابها نیستند. این ستارهها چندین و چند سال نوری از زمین فاصله دارند، در حالی که شهابهای برساوشی در ارتفاع حدود 100 کیلومتری سطح زمین در جو میسوزند. بنابراین برساوش تنها جهت ظاهری را نشان میدهد که بهنظر میرسد شهابها از آنجا خارج میشوند.
منشأ بارش شهابی برساوشی
بارش شهابی برساوشی هنگامی رخ میدهد که زمین در مدار سالانهی به دور خورشید، از میان جریان ذرات و بقایای بر جای مانده از دنبالهدار 109پی/سوییفت-تاتل (109P/Swift-Tuttle) میگذرد. چون این دنبالهدار هنگام حرکت در منظومهی شمسی داخلی، ذراتی از گردوغبار و مواد جامد را در مسیر مداری خود باقی گذاشته است.
در هر گذر سالانه، هنگامی که این ذرات وارد جو زمین میشوند، با سرعت بسیار زیاد با مولکولهای جو برخورد میکنند. بدین ترتیب داغ شدن و تبخیر آنها و ایجاد رگههای نورانی باعث میشود که از سطح زمین بهصورت شهاب دیده شوند.
سرعت متوسط شهابهای برساوشی هنگام ورود به اتمسفر حدود 59 کیلومتر بر ثانیه است که باعث میشود سوختن آنها در ارتفاع حدود 100 کیلومتری زمین، درخشش شدیدی ایجاد کنند.
منشأ بارش شهابی برساوشی
Credit: Future
بیشتر ذرات برساوشی بسیار کوچکاند و پیش از رسیدن به سطح زمین کاملا از بین میروند. با این حال برخی از شهابهای بزرگتر ممکن است بسیار پرنور شوند و بهصورت آذرگوی (Fireball) دیده شوند. چنانکه در تاریخ 2 مرداد امسال یکی از آنها در آسمان شهرهای خراسان رضوی از جمله مشهد و نیشابور مشاهده شد. اگر قطعهای از این مواد بتواند از جو عبور کند و به سطح زمین برسد، یک شهابسنگ (Meteorite) را شکل میدهد.
یکی از ویژگیهای جذاب برساوشیها، درخشان و گاهی رنگارنگ بودن شهابهاست. برخی از این شهابها به دلیل ترکیبات موجود در ذرات و شرایط فیزیکی ورود آنها به جو، میتوانند رنگهایی مانند سفید، زرد، سبز یا نارنجی ایجاد کنند. برساوشیها همچنین میتوانند ردهای نورانی نسبتا طولانی از خود بر جای بگذارند که برای چند لحظه یا بیشتر در آسمان باقی میمانند.
نورهای رنگی از یک شهاب بارش برساووشی همراه با یک کهکشان در پسزمینه
Credit: Yurui Gong, Xizhen Ruan
زمان بارش شهابی برساوشی 1405
بارش برساوشی در سال 1405 از حدود 28 تیر (17 جولای) تا 2 شهریور (24 آگوست) فعال است که با نزدیک شدن به زمان اوج، افزایش مییابد و سپس به سرعت افت میکند. باید توجه داشت، هرچند اوج واقعی بارش یک لحظهی مشخص سراسری است اما برای مشاهده از روی زمین باید شب به وقت محلی را در نظر گرفت.
تاریخهای مهم بارش برساوشی
رویداد تاریخ آغاز دورهی فعالیت 28 تیر 1405 افزایش محسوس فعالیت اواسط مرداد بهترین شبهای رصد شب 20، 21 و 22 مرداد اوج بارش شب 21 تا 22 مرداد اوج محاسباتی حدود 18:23 روز 22 مرداد پایان دورهی اصلی 2 شهریوراوج بارش شهابی برساوشی
از نظر عملی، شب 21 به 22 امرداد 1405 را باید مهمترین زمان برای تماشای شهابهای این بارش معروف به برساوشیها دانست. طبق گزارش EarthSky بهترین ساعتهای رصد، معمولاً پس از نیمهشب آغاز میشوند و با نزدیک شدن به سپیدهدم، تعداد شهابهای قابل مشاهده بیشتر میشود.
دلیل افزایش شهابها در ساعات پیش از طلوع این است که در این زمان، نقطهی کانون بارش ارتفاع بیشتری در آسمان دارد و حرکت زمین و جریان ذرات مستقیما روبهروی هم قرار میگیرد و احتمال برخورد با ذرات را افزایش میدهد.
نمایی از بارش شهابی برساوشی
Credit: Costfoto/NurPhoto/Getty Images
تعداد شهاب قابل مشاهده در بارش امسال
استاندارد مورد استفاده برای بارشهای شهابی تحت عنوان ZHR یا نرخ ساعتی سرسویی (Zenithal Hourly Rate) شناخته میشود. این معیار بیان میکند که اگر آسمان کاملا تاریک و صاف باشد، کانون بارش دقیقا در بالای سر قرار داشته باشد و شرایط رصد ایدئال باشد، یک ناظر چه تعداد شهاب را میتواند در یک ساعت ببیند.
به نوشتهی اسپیس، ZHR بارش شهابی برساوشی معمولا حدود 100 در نظر گرفته میشود. با این حال، باید توجه داشت که هر شخص در هر نقطه از زمین، 100 شهاب در ساعت نخواهد دید. در شرایط واقعی، آلودگی نوری شهرها، ساختمانها، درختان، ارتفاع کانون بارش، شفافیت جو و میزان ابرناکی آسمان باعث کاهش تعداد شهابهای قابل مشاهده میشوند.
در صورت مساعد بودن شرایط، در یک مکان تاریک و مناسب، دیدن 50 تا 100 شهاب در ساعت در حوالی اوج بارش، امکانپذیر است. با این حال اگر امکان سفر به نقاط تاریک را ندارید، باید انتظار تعدادی بسیار کمتر، برای نمونه 5 تا 10 شهاب در ساعت را داشته باشید.
بارش شهابی برساوشی سال 2008 در کوههای البرز
Credit: Babak Tafreshi/TWAN
ویژگی شاخص بارش شهابی برساوشی 1405
یکی از مهمترین ویژگیهای بارش برساوشی 2026، وضعیت بسیار مناسب ماه است. ماه نو در 12 امرداد رخ میدهد و بنابراین اوج بارش تقریبا همزمان با ماه نو خواهد بود. در نتیجه نور ماه در آسمان شب، بسیار کم یا تقریبا ناچیز است.
اهمیت موضوع این است که نور ماه میتواند باعث محو شدن شهابهای کمنور در آسمان شود. در سالهایی که اوج یک بارش شهابی با ماه کامل یا ماه پرنور همزمان شود، حتی در مکانی نسبتا تاریک نیز بخشی از شهابها قابل مشاهده نیستند. امسال اما وضعیت فرق میکند و نبود نور ماه، شرایط خوبی را برای تماشای تعداد شهابهای بیشتر رقم میزند.
دیدگاه خوانندگان
۰ دیدگاه درباره این مقاله
دیدگاه شما
تجربه یا پرسش خود را بنویسید؛ حداکثر 500 کلمه.
برای نوشتن دیدگاه وارد شوید
ورود سریع است و پس از آن به همین مقاله برمیگردید.